'Bir Ayrılık' Meselesi

Altın Ayı ödülünü kazanan ilk İran filmi olma özelliği taşıyan Bir Ayrılık, Asgar Ferhadi’nin yönetmenliğini yaptığı 2011 yapımı dram filmidir. Film de ustaca hazırlanmış diyalog ve görsel materyallerin yanı sıra Leyla Hatemi, Peyman Muadi, Şahab Hüseyni, Sareh Bayat ve Sarina Ferhadi gibi önemli isimlerden oluşan güçlü bir kadro da yer alır. Birçok festivalde, farklı dallarda ödül almaya hak kazanmış olan film, 61. Berlin Film Festivalinde; En İyi Film dalında Altın Ayı, En İyi Aktör ile En İyi Aktris dallarında Gümüş Ayı ödülünü almaya hak kazanır.

İran sinemasında daha önceden değinilmemiş bir konuyu ele alan Bir Ayrılık filmi, sınıf ilişkilerinden ziyade sınıf ayrımına dikkat çekmekle birlikte, bu ayrımı ahlaki, psikolojik ve sosyal açılardan inceler.

Filmde yer alan orta sınıf aile (Nadir, Simin ve kızları Terme) ve alt sınıf aile (Hodjat, Raziye ve kızları Sümeyye) İran toplumundaki sınıf ayrımını yansıtmak için birebir uygundur.

Şimdi de Bir Ayrılık filminin konusunu ele alalım (Spoiler içerir)

Kızları Terme’nin geleceğiyle ilgili anlaşmakta zorluk yaşayan Nadir ve Simin’in ayrılma hikayesini konu alan filmde, ayrılık kararının sonrasında yaşanan gelişmeler, çelişkiler dahilinde izleyicilere anlatılır. Ayrılma kararı alan Nadir ve Simin gurur ve inadın etkisiyle hayatlarını bir çıkmaza sokarlar. Babası Alzheimer hastası olan Nadir, Simin’in gidişiyle birlikte alt sınıf bir bakıcı kadın (Raziye) bulur. Küçük bir kızı olan Raziye’nin Simin’in evden gidişiyle başlayan çalışma hayatı ve sonrasında gelişen olaylar her iki ailenin bakışıyla aktarılır.

Güçlü bir metin ve iyi oyunculuklar üzerine kurulan film, karakterlerin çelişen bütün yanlarını seyirciye sunar. Filmde yer alan hiçbir karakter tamamen iyi ya da tamamen kötü değildir. Bu karakter yapısı gerçekte var olan İran toplumundan gelen gölgeler şeklindedir. Aslına birebir uygun…

Simin, iyi bir aileden gelen ama çabuk pes edip olayları kabullenen bir duruş sergilerken, Nadir ise, haklı ve haksız olayını çok önemseyen ve haklı olduğunu ispat edene kadar durmak nedir bilmeyen bir karakter olma özelliği taşır. Filmde ana karakterler Simin ve Nadir olsa bile Raziye karakteri de ön planda yer alır. Raziye, inancının gerekleri doğrultusunda hareket eder ve dinine olan bağlılığıyla yansıtılır.

Filmin giriş sahnesinde Simin ve Nadir’i mahkeme salonu olduğunu anladığımız bir odada görürüz. Burada evliliklerindeki sorunu karşılarındaki kişiye anlatırlar. Hâkim olduğunu anladığımız kişiyi sahne içerisinde göremeyiz. Ferhadi bu sahnede seyirciyi hâkim konumuna koyar yani haklı-haksız kararını tamamen onlara bırakır. Peki sizce haklı olan kim? Veya kesin bir haklıdan söz etmek mümkün mü?

Filmin bir diğer çarpıcı sahnesi ise final sahnesidir. Mahkeme salonuyla başlayan film gene bir mahkeme salonunda biter. Hâkim karşısına çıkan Terme, önemli bir karar vermek üzeredir. Anne ve babasının ayrılığıyla birlikte kiminle yaşayacağını söylemek üzere olan Terme, bu soruya verecek yanıtı bilir. Fakat bunu seyirciyle paylaşmamakta kararlı olan Ferhadi, bu cevabı da seyirciye bırakır.

Bu denli sağlam bir metne sahip olan filmde Ferhadi, müzik kullanımını arka planda tutar, aynı zamanda az sayıda mekan kullanımı da bu durumla ilintilidir... Ancak tek bir sahne hariç… Final sahnesinde birbirini seven ama kendi isteklerinden ödün vermeyen iki insanın ayrılığında müzik kullanılır…

Seyirciyi filme dahil etmekle birlikte, düşündüren ve sorgulatan bir baş yapıt olan Bir Ayrılık, kesinlikle izlenmeye değer.

Berfin Yalçın